"SAKIEWKA" - TERESA CZAJKOWSKA, ROZDZIAŁY 18-19

 

Rozdział XVIII: Transakcja wiązana

Powrót na Floriańską pachniał katastrofą, zanim jeszcze Renata postawiła stopę na klatce schodowej.

Tymon wykorzystał jej trzydniową nieobecność z bezwzględną, artystyczną bezczelnością. Opętany wizją markowego fortepianu i denerwującym go, rytmicznym stukotem krawieckiej maszyny, postanowił wziąć sprawy we własne ręce. W krakowskim teatrze dogadał się ze stroicielem instrumentów. Transakcja miała być szybka, cicha i bezgotówkowa – iście „wiązana”. Stroiciel miał dostarczyć do ich kwaterunkowego pokoju stare, zdezelowane pianino, wymagające gruntownego remontu, a w zamian... miał zabrać maszynę do szycia Mundlos. Tę samą, która dla Tymona była tylko generującym hałas gratem, a dla Renaty – jedynym źródłem utrzymania i cichym świadkiem ich wielkiej, wojennej tajemnicy.

Renata weszła do kamienicy akurat w momencie, gdy ciężkie, dębowe drzwi frontowe ustąpiły z głośnym trzaskiem. Na ciemnym, wspólnym korytarzu panowało poruszenie. Dwóch spoconych tragarzy w brudnych drelichach z trudem manewrowało potężnym, obitym kocami pudłem pianina.

Ale to nie instrument sprawił, że z dłoni Renaty z głośnym łomotem upadła podróżna walizka.

Tuż przy schodach, na brudnym linoleum, stała ona. Maszyna Mundlos. Pozbawiona swojego bezpiecznego miejsca w kącie pokoju, wyglądała jak porzucony, skazany na banicję domownik. Obok niej stali stroiciel z teatru, nerwowo odliczający w pamięci zysk, oraz Tymon — z dumnie uniesioną brodą, dyrygujący całą operacją niczym wielki dyrektor opery.

Zza lekko uchylonych drzwi sąsiedniego pokoju błysnęły ciekawskie, drapieżne oczy ich współlokatorki. Starsza kobieta chłonęła każdy szczegół tego widowiska z nieskrywaną satysfakcją.

- Co tu się dzieje? - głos Renaty był cichy, ale ciął powietrze jak rzeźnicki nóż.

Tragarze zamarli, niemal upuszczając róg ciężkiego pianina. Stroiciel zmieszał się, odchrząkując nerwowo. Tylko Tymon nie stracił fasonu.

- O, Renatko, wróciłaś! - zawołał z uśmiechem, w którym kryła się jednak nuta paniki. - Widzisz, niespodzianka! Sprowadziłem instrument. Teraz będę mógł ćwiczyć w domu, jak prawdziwy artysta. Panowie właśnie pomagają mi zrobić miejsce w pokoju...

- Ta maszyna nigdzie nie pojedzie - przerwała mu Renata, wchodząc między tragarzy a Mundlosa. Postawiła stopy twardo na ziemi, osłaniając instrument własnym ciałem. Jej oczy, zazwyczaj pełne pokory, teraz płonęły czystym, lodowatym gniewem.

- Ależ pani Firlej... - zaczął stroiciel, rozkładając ręce. - Myśmy się z mężem umówili. Maszyna za pianino i strojenie. Uczciwy handel.

- Mój mąż się pomylił - ucięła, patrząc stroicielowi prosto w oczy. - Nastąpiło potworne nieporozumienie. Ta maszyna to moja własność i moje narzędzie pracy. Proszę wnieść pianino, jeśli mój mąż tak bardzo go potrzebuje. Jutro z samego rana przyjdę do teatru i osobiście ureguluję całą należność finansową. W gotówce. Co do grosza.

Stroiciel spojrzał na wściekłą krawcową, potem na zdezorientowanego Tymona, którego wielkopańska maska właśnie zaczynała pękać. Bogaty świat krakowskiej bohemy musiał ustąpić przed twardą, prowincjonalną dumą.

- No dobrze... skoro tak. Jutro w teatrze, pani Renato - burknął stroiciel, dając znak tragarzom, by wepchnęli grata do pokoju.

Maszyna wróciła na korytarz, a zaraz potem za tragarzami zatrzasnęły się drzwi. Współlokatorka zza ściany westchnęła z zawodem, żałując, że przedstawienie skończyło się tak szybko.

W małym, zagraconym pokoju, w którym surowy kontur starego pianina zajął połowę przestrzeni, zapadła śmiertelna cisza. Ściany z trudem mieściły dwoje ludzi, instrument i wiszące w powietrzu napięcie.

Tymon stał tyłem do żony, zaciskając dłonie w pięści. Pycha, którą karmił się przez ostatnie miesiące, została brutalnie ugodzona. Został upokorzony przy obcych ludziach - on, wielki tenor, bóstwo krakowskich salonów.

Rozpoczęła się ich pierwsza, prawdziwa małżeńska wojna.

Rozdział XIX: Nie zapytałeś mnie

W małym, zagraconym pokoju, w którym surowy kontur starego pianina zajął połowę przestrzeni, zapadła śmiertelna cisza. Ściany z trudem mieściły dwoje ludzi, instrument i wiszące w powietrzu napięcie.

Tymon stał tyłem do żony, zaciskając dłonie w pięści. Pycha, którą karmił się przez ostatnie miesiące, została brutalnie ugodzona. Został upokorzony przy obcych ludziach – on, wielki tenor, bóstwo krakowskich salonów. Był wściekły, ale była to wściekłość podszyta lękiem dziecka przyłapanego na gorącym uczynku.

Odwrócił się gwałtownie, próbując zrzucić z siebie poczucie winy. Ruchy miał zamaszyste, teatralne, jakby wciąż stał na scenie Filharmonii, a nie na zniszczonym linoleum kwaterunkowego pokoju.

- Musiałaś to zrobić? - zaczął, a jego wyćwiczony, głęboki głos wibrował w ciasnej przestrzeni. - Musiałaś urządzać to widowisko przy ludziach z teatru? Przecież to pianino jest mi potrzebne! Jak mam ćwiczyć, jak mam rosnąć bez instrumentu? Zresztą... ten Mundlos tylko klekocze w nocy, spać się przy nim nie da. Masz przecież teraz stałą pracę w teatrze, stałą pensję garderobianej, więc po co ci jeszcze ta maszyna w domu? Na co ona komu?

Renata stała nieruchomo przy oknie. Była lodowato spokojna. Ten spokój był jednak przerażający - przypominał gładką taflę jeziora Kocioł, pod którą kryły się zatopione dzwony i mroczne tajemnice. Nie krzyczała. Patrzyła na męża wzrokiem, który wydawał się widzieć go na wylot, wraz z całą jego rodzącą się, krakowską pychą.

Gdy skończył swoją tyradę, czekał na jej wybuch. Na płacz, na wyrzuty, na krzyki. Ale Renata tylko westchnęła cicho. Jej głos, gdy w końcu odpowiedziała, był pozbawiony jakichkolwiek emocji, a przez to ciął powietrze jak brzytwa:

- Nie zapytałeś mnie.

Tymon żachnął się, nie rozumiejąc jeszcze potwornego ciężaru tych trzech słów. Uniósł ręce w obronnym, lekceważącym geście.

- Renato, na Boga, to tylko maszyna! Stary, żelazny grat. Kupimy nową, kiedy zacznę śpiewać wielkie partie...

- Nie - przerwała mu, a w jej oczach na ułamek sekundy błysnęło coś tak bolesnego, że Tymon aż cofnął się o krok. - To ty nie wiesz, czym ona jest.

W pokoju znowu zrobiło się potwornie cicho. Te słowa zawisły między nimi niczym wyrok. Tymon poczuł, jak gardło mu się zaciska. Przecież doskonale wiedział. Wiedział, co Renata robiła dzięki tej maszynie i szmaragdowej sakiewce, gdy on gnił w obozowym pasiaku. Wiedział, ile nocy przepłakała, ile kilometrów przeszła po podkrakowskich wsiach, handlując tytoniem i słoniną, żeby on mógł dziś dumnie nosić odprasowany frak.

Ale nagle cała sprawa przestała dotyczyć pianina. Dotyczyła czegoś znacznie mroczniejszego - tego, że Tymon zaczął uważać jej ciche, codzienne męczeństwo za coś oczywistego. Za coś, co mu się, jako artyście, po prostu od losu i od niej należało.

Nie doszli do zgody. Nie było łez oczyszczenia ani padania sobie w ramiona. Pierwsza prawdziwa kłótnia w ich małżeńskim życiu skończyła się absolutną, grobową ciszą.

Tymon, odprowadzany jej lodowatym wzrokiem, podszedł wolno do swojego upragnionego instrumentu. Usiadł na skrzypiącym krześle i oparł dłonie na klawiszach, nie wydając jednak żadnego dźwięku. Renata odwróciła się od niego. Podeszła do progu, chwyciła ciężki korpus Mundlosa i z nabożnym, upartym spokojem postawiła maszynę z powrotem na jej dawnym miejscu, w kącie pokoju.

Zostali sami. Dwa potężne instrumenty w jednym ciasnym pokoju - klekoczący Mundlos i fałszujące pianino. I dwoje ludzi, którzy po raz pierwszy od powrotu z piekła poczuli, że między ich sercami zrobiło się nagle bardzo, bardzo dużo miejsca.

"SAKIEWKA" - TERESA CZAJKOWSKA, ROZDZIAŁY 16-17

 

Rozdział 16: Za kulisami wielkiego świata

Kraków roku 1946 ożywał po wojennych ranach, szukając zapomnienia w muzyce, świetle i teatralnym blichtrze. Podczas gdy Tymon z dumą i rosnącą pewnością siebie stawiał pierwsze kroki w Państwowej Wyższej Szkole Muzycznej, Renata musiała znaleźć sposób, by ich skromne życie w starej kamienicy zyskało jakikolwiek stabilny fundament. Zamiast potajemnych, wycieńczających podróży na podkrakowskie wsie po tytoń i słoninę, los niespodziewanie otworzył przed nią zupełnie inne drzwi. Dzięki swoim niezwykłym kunsztom krawieckim i determinacji, Renata otrzymała zatrudnienie jako garderobiana w krakowskim Teatrze Muzycznym, którego gale i spektakle operetkowe przyciągały powojenne elity do dystyngowanych sal Filharmonii i Teatru im. Słowackiego.

Dla skromnej krawcowej z prowincji ten nowy świat pachniał obcością -  ciężkim zapachem pudru, lawendy, kurzu i setek rozłożonych na wieszakach aksamitów. Szybko jednak odnalazła się w tym labiryncie luster i garderób. Szyła poprawki, prasowała ciężkie fraki, wpinała haftki w tiulowe suknie aktorek i dbała o to, by artystyczny świat błyszczał na scenie nieskazitelną czystością. Największym, cichym dramatem jej codzienności był jednak fakt, że pracowała w tym samym miejscu, w którym śpiewał jej mąż.

Tymon, jako student wydziału wokalno-aktorskiego, rozpoczął swoją karierę od śpiewu w teatralnym chórze. Nie miał jeszcze swoich wielkich, solowych arii, ale jego potężny, głęboki tenor -  ocalony przed laty za złoto ze szmaragdowej sakiewki -  z każdym wieczorem coraz mocniej odcinał się od reszty wykonawców. Publiczność zaczynała szeptać o nowym, genialnym odkryciu z Dachau, a wraz z uwielbieniem tłumów, w dawnego kleryka z bolesną siłą uderzała wielka, salonowa pycha.

Renata, stojąc w półmroku kulis, z wełnianą chustą na ramionach, co wieczór obserwowała męża na scenie. Widziała, jak brawa i blask reflektorów zmieniają jego spokojną niegdyś twarz. Prawdziwy cios przyszedł jednak z najmniej oczekiwanego miejsca -  zza cienkich, drewnianych ścian damskich garderób.

Pewnego wieczoru, gdy Renata układała kostiumy po skończonej operetce, zza parawanu dobiegły ją stłumione, perliste śmiechy młodych panienek i krakowskich chórzystek.
- Słyszałaś tego nowego tenora z chóru? Tego Firleja? - szepnęła jedna, poprawiając przed lustrem czerwoną szminkę. -  Co za głos! Gdy śpiewa, aż ciarki przechodzą po plecach. Podobno to jakiś powojenny ocalały z obozu, cichy i tajemniczy.
-  Słyszałam, słyszałam... -  zawtórowała jej druga z ironicznym uśmieszkiem. -  Wszystkie dziewczęta na roku tylko na niego patrzą. Podobno ma żonę, jakąś prostą kobietę z prowincji, ale on ma przed sobą tak wielki świat i tak dystyngowane elity, że ta jego krawcowa szybko stanie się dla niego za ciasna. Artysta potrzebuje muzy, a nie sakiewki.

Słowa panienek uderzyły w Renatę z siłą fizycznego ciosu. Centymetr krawiecki i nożyczki zamarły w jej dłoniach, a serce zabiło szaleńczym, niespokojnym rytmem. Nie wyszła zza parawanu, nie zrobiła sceny. Jej twarda, dumna natura pozwoliła jej przetrwać ten moment w absolutnej, nabożnej ciszy. Spojrzała na wiszący obok frak Tymona, który sama przed kilkoma godzinami pieczołowicie odprasowała. Zrozumiała, że wielki świat krakowskiej bohemy właśnie zaczął powoli, sekunda po sekundzie, odbierać jej męża, a pycha, która w nim kiełkowała, przynosiła im z każdym dniem coraz mroczniejsze chwile małżeństwa.

Rozdział 17: Tam będę czekać

W tym samym tygodniu, gdy w damskiej garderobie krakowskiego teatru Renata połykała łzy upokorzenia, na Floriańską przyszedł list. Koperta była pognieciona, zaadresowana drżącym, pośpiesznym pismem jej siostry, Weroniki.

Weronika była u kresu sił. Od zakończenia wojny minął już ponad rok, a o jej mężu wciąż nie było żadnego znaku życia. Polski Czerwony Krzyż rozkładał ręce – w urzędowych kartotekach panował chaos, a milczenie instytucji paliło żywym ogniem. Weronika trwała jednak w nabożnym, upartym oczekiwaniu. Nie przyjmowała do wiadomości najgorszego. Przecież Stefan musiał żyć. Musiał wrócić. Tymczasem codzienność macierzyństwa i samotnego prowadzenia małego sklepiku na prowincji powoli ją zabijała. Pomagał jej wprawdzie młody kuzyn, chłopak obrotny i pełen zapału, który dbał o zaopatrzenie, ale to było za mało na barki samotnej kobiety z dwiema córkami.

Renata nie wahała się ani chwili. Spakowała ubranie na zmianę, wyprosiła w teatrze trzy dni urlopu i wsiadła w pociąg. Musiała przytulić siostrę. Czuła, że ma wobec losu potężny dług wdzięczności.

Na miejscu zastała dom spakowany w skrzynie i Weronikę z oczami pełnymi determinacji, która już dawno wyparła łzy.

-  Jadę na dawne tereny Prus Wschodnich, Renatko - oznajmiła Weronika, parząc herbatę w wyszczerbionych kubkach. – Do Olsztyna. Tam dają mieszkania za samo zasiedlenie. Podobno całe poniemieckie kamienice stoją puste. Kuchnie kafelkowe, wodociągi działają, nawet tramwaje wciąż jeżdżą. Inny świat. Ludzie mówią, że tam życie zaczyna się na nowo. Tam będę czekać na Stefana.

Weronika miała już plan. Rozmawiała z rodzicami młodego kuzyna - zabierała go ze sobą, by na tych nowych, dzikich ziemiach chłopak mógł zacząć naukę w szkole średniej, a w wolnych chwilach pomagał jej w nowym życiu. Jeszcze nie wiedziała, czy otworzy tam sklep, czy wróci do igły i nitki.

- Szkoda, siostrzyczko, że ty na tym drugim końcu Polski się zadomowiłaś - westchnęła Weronika, patrząc na Renatę z czułością. - Gdybyśmy były razem, rozkręciłybyśmy jakiś interesik. Krawiectwo, może moda... Dwie baby z naszą krwią dałyby radę wszystkiemu.

Renata nie wstrzymywała siostry. Rozumiała ją bez słów. Weronika nie mogła przecież siedzieć na zgliszczach dawnego życia i wypłakiwać oczu. Musiała żyć, musiała zapewnić córkom godne dzieciństwo w tym bezwzględnym, powojennym świecie.

Patrząc na zmęczoną twarz Weroniki, Renata nagle poczuła ostry, bolesny skurcz w piersiach. Do tej pory krakowska ciasnota i rosnąca duma Tymona wydawały jej się przekleństwem. Teraz zrozumiała, jak wielkie miała szczęście. Jej miłość wróciła. Okaleczona, pełna pychy i mroku, ale wróciła z samego dna piekła w Dachau. Żył. Śpiewał. Był przy niej.

Mimo że była od Weroniki młodsza, to ona musiała stać się w tym momencie opoką. Chwyciła szorstkie dłonie siostry i ścisnęła je mocno.

- Bądź wytrwała, Werko. On wróci, zobaczysz. Cokolwiek postanowisz, czy wyjedziesz na te Prusy, czy zostaniesz – będę cię wspierać. Zawsze. Ale jutro muszę wracać do Krakowa. Tymon i praca na mnie czekają.

 

"SAKIEWKA" - TERESA CZAJKOWSKA, ROZDZIAŁY 13-15

Rozdział XXIII: Jodły z zapaszkiem

Kraków w 1947 r. marzł pod ciężkim, zimowym niebem. Na ulicach skrzypiał śnieg, tramwaje mozolnie przecierały szlaki, a stare kamienice trwały niewzruszone, jakby strzegły wspomnień minionych lat.

Za ich oknami toczyło się życie — pełne ludzkich trosk, przemilczanych tęsknot i historii, których nie sposób było wyczytać z mijanych na ulicy twarzy.

Każde okno skrywało jakiś sekret. Każde drzwi mogły prowadzić do opowieści, której nikt jeszcze nie znał.

W kuluarach Teatru Muzycznego atmosfera parzyła jak żywy ogień. Całe miasto żyło nadchodzącą, wielką premierą „Halki” w reżyserii Cegielskiego. Los, który do tej pory kpił z Tymona, nagle postanowił rzucić mu pod nogi diamentową szansę. Solista mający śpiewać partię Jontka dostał nagłej, poważnej niedyspozycji głosowej. Dyrekcja w pośpiechu szukała zastępstwa na czas najważniejszych prób - kogoś, kto udźwignie trudny materiał i pokaże, że jest wart wielkiej sceny.

Gdy w gabinecie dyrektora padło nazwisko Firleja, Tymon poczuł, że łapie boga za nogi. Znał tę rolę na pamięć. Ileż to razy w ich kwaterunkowym pokoju, ku rozpaczy sąsiadów, niosło się potężne, pełne pasji: „Szumią jodły na gór szczycie...”. Z mniejszymi partiami dałby sobie radę z zamkniętymi oczami. To był ten moment. Próg wielkiego świata, na który tak bardzo chciał się wdrapać.

I właśnie wtedy ta nieszczęsna, ślepa pycha okazała się bezwzględną zębatką w małżeńskim mechanizmie.

Okazało się, że opary politury, którymi tak obficie zalał Mundlosa konserwator mebli, nie wywietrzały ze strun głosowych Tymona. Gdy spróbował wyciągnąć górne, czyste dźwięki, z jego gardła wydobył się tylko głuchy, chropowaty pomruk. Chrypka i suchy, duszący kaszel rwały mu płuca przy każdej próbie wejścia na wyższe rejestry. Głos, jego jedyna świętość, odmówił posłuszeństwa.

Nim zdążył pójść do teatru i podpisać swoją zgodę lub odmowę, w pokoju rozegrał się dramat w trzech aktach. Tymon siedział przy pianinie, z wściekłością uderzając w klawisze i próbując zmusić gardło do śpiewu, gdy nagle drzwi otworzyły się bez pukania. W progu stanęła pani Kazimiera. W dłoni trzymała małą, dymiącą filiżankę, a na jej twarzy malowała się powaga godna ordynatora oddziału laryngologicznego.

- Panie Firlej, na głos najlepsze żółtko - oznajmiła mentorskim tonem, wkraczając do pokoju. - Ja wiem, co mówię, mój świętej pamięci szwagier śpiewał w chórze kościelnym i jak mu głos siadał, to tylko to go ratowało.

Tymon, zdesperowany, widzący już uciekającą rolę Jontka, odruchowo wyciągnął rękę po ratunek. Wtedy Kazimiera cofnęła filiżankę o centymetr i dodała z chytrym uśmieszkiem:

- Tylko ja panu dałam takie… z odrobiną zapaszku.

Tymon zamarł z dłonią w powietrzu.

- Jakiego zapaszku? - wykrztusił podejrzliwie.

- Eee, dla zdrowotności! Przedwojenna receptura, ajerkoniak z sekretem. Niech pan nie wypytuje, tylko pije, jak pan chce te swoje jodły na stadionach ryczeć!

Wielki tenor siedział nad parującą miksturą, wąchając ją z nieskrywaną odrazą i lękiem. Stojąca w kącie Renata musiała gwałtownie odwrócić głowę w stronę okna i przycisnąć dłoń do ust, żeby nie parsknąć śmiechem. To była najczystsza, ironiczna zemsta losu. Tymonowi przeszkadzał rytmiczny klekot Mundlosa, Kazimierze przeszkadzało jego operowe „wycie” - a teraz ta sama Kazimiera osobiście, z sadystyczną satysfakcją, aplikowała mu śmierdzące lekarstwo.

Tymon miksturę ostatecznie odepchnął. Zastępstwo i życiową szansę w „Halce” dostał ktoś inny.

Gdy za sąsiadką zamknęły się drzwi, w pokoju wybuchła cisza, która raniła mocniej niż krzyk. Tymonowi, bóstwu krakowskich salonów, potwornie trudno było przyznać się do błędu. Przecież to on sam sprowadził stolarza, on sam zataił to przed żoną i on sam nawdychał się chemicznych oparów. Przyznanie się do winy wymagałoby dojrzałości, której w nim nie było. Znacznie łatwiej, z tchórzliwą lekkością, było przesunąć odpowiedzialność na jedyną osobę, która trzymała to małżeństwo w ryzach.

Obrócił się do żony, a jego oczy płonęły jadem nienawiści do samego siebie:

- Gdybyś nie robiła takiej tragedii o tę maszynę... - rzucił jadowicie - nie musiałbym jej odnawiać. To przez twoje histerie straciłem Jontka!

I w tym momencie Renata naprawdę umilkła.

Nie dlatego, że zabrakło jej tchu czy argumentów. Po raz pierwszy, z przerażającą, lodowatą jasnością, zobaczyła potworny mechanizm, którym karmił się jej mąż. On zrobił coś bez jej zgody, poniósł porażkę, a winę za swoje kalectwo próbował bezczelnie włożyć w jej ręce. To było o wiele poważniejsze niż sprowadzenie rozstrojonego pianina czy zniszczony atłas. To była rysa na fundamencie, której Renata od tej chwili nie potrafiła już nie widzieć.

Pani Kazimiera tymczasem stała pod drzwiami, pilnie nasłuchując. Gdy tylko zrozumiała, że wielki tenor przez swoją chrypkę stracił życiową rolę, na jej twarzy wykwitł promienny uśmiech. A że jej cudowna mikstura z zapaszkiem nie pomogła? Niebywałe!

Oczywiście, pani Kazimiera była kobietą dystyngowaną i absolutnie nikomu o tym nie zamierzała mówić. NIKOMU.

No... może tylko dozorcy kamienicy przy wieczornym papierosie. I przekupkom na krakowskim targu, u których kupowała jajka. I dzielnicowemu, tak przy okazji, żeby wiedział, jakich to artystów ma na rewirze. Do końca tygodnia o „zdechniętym głosie” Firleja wiedziała już połowa Floriańskiej.

Rozdział XXIV: Lokatorka pośród poetów

Luty 1947 roku przyniósł na Floriańską mroźne, ponure dni, ale wewnątrz kwaterunkowego mieszkania na parterze atmosfera zaczęła się zagęszczać w zupełnie nowy sposób. Renata do tej pory była przekonana, że zna każdy kąt tej ciasnej przestrzeni. Los przydzielił im z Tymonem dwa pokoje, a resztę mieszkania zajmowała pani Kazimiera. Renata nie miała pojęcia, że starsza kobieta - jako wdowa po zasłużonym urzędniku – otrzymała od urzędu kwaterunkowego przydział na znacznie większą część lokalu, w tym na pokój, który przed wojną należał do zmarłego nagle profesora Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Przez całe miesiące te drzwi we wspólnym korytarzu pozostawały zamknięte na głucho. Wszystko zmieniło się jednego poranka, gdy Kazimiera, narzekając pod nosem na drożyznę i brak opału, otworzyła je na oścież, by przewietrzyć i uprzątnąć wnętrze z myślą o podnajmie. Chciała za wszelką cenę zarobić na czynsz.

Renata, wracając ze wspólnej kuchni, przypadkiem zerknęła przez próg ze wspólnego korytarza. I dosłownie zamarła na miejscu.

Przed jej oczami, w tumanach unoszącego się w świetle słońca kurzu, ukazały się rzędy skórzanych, tłoczonych opraw. Pokój od podłogi aż po sam sufit zawalony był potężną, profesorską biblioteką. Stare, przedwojenne wydania, grube antologie, wypisy szkolne i dzieła zebrane. Kazimiera właśnie pakowała pierwsze tomy do wiklinowego kosza.

- Na makulaturę to oddam, pani Renato - żachnęła się starsza kobieta, wycierając dłonie w fartuch. - Kurz tylko zbiera, a ja tu muszę żywego człowieka wpuścić, lokatora jakiegoś, żeby grosz był na życie.

Renata podeszła bliżej, jak urzeczona. Drżącą dłonią otworzyła pierwszy z brzegu tom. Mickiewicz. Następny - Słowacki. Dalej Prus, Żeromski, Wyspiański. Gdy kartkowała pożółkłe strony, spomiędzy wersów wyłaniały się drobne, nanoszone ołówkiem uwagi, pytania i komentarze zmarłego profesora. Renata poczuła, jak serce bije jej mocniej. Ten nieżyjący naukowiec mógł stać się jej nieświadomym nauczycielem, przewodnikiem po świecie, do którego prowincjonalna krawcowa nigdy nie miała wstępu.

Nie zastanawiała się ani sekundy.

- A gdyby ich pani nie wyrzucała? - oponowała gwałtownie, odwracając się do Kazimiery.

- To co ja mam z nimi zrobić? Mówię pani, pokój muszę opróżnić i wynająć!

- Zostawić - odpowiedziała twardo Renata. - Bo ja go wynajmę. Razem z tymi książkami.

Szmaragdowa sakiewka, na którą Renata pracowała w teatrze od świtu do nocy, bez trudu opłaciła pierwszy czynsz za profesorski pokój. Był to pierwszy, tak wyraźny wydatek Renaty przeznaczony wyłącznie na własną przestrzeń, własny rozwój i - choć jeszcze głośno tego nie mówiła - na własną niezależność. Oficjalnie wytłumaczyła Tymonowi, że po sprowadzeniu zdezelowanego pianina w ich kwaterunkowej części nie ma już miejsca na trzymanie bel materiału, nici i krawieckich przyborów. W rzeczywistości jednak Renata zyskała coś o wiele cenniejszego: bezpieczny azyl. Miejsce tylko dla siebie, zaledwie kilka kroków przez wspólny przedpokój. Jej wierny Mundlos na razie pozostał na dole, z Tymonem, ale ona spędzała w profesorskim pokoju każdą wolną chwilę.

Z bliska pani Kazimiera okazała się zupełnie inną kobietą niż przez zamknięte dotąd drzwi. Owszem, wciąż była niezmordowaną plotkarą, ale pod tą fasadą kryła się kobieta potwornie samotna, mocno doświadczona przez wojenną pożogę i znacznie bystrzejsza, niż sugerowała to jej niedawna, jajeczna laryngologia. Szybko wyczuły w sobie nawzajem bratnie, twarde dusze. Renata zaczęła zaglądać do niej «po książki», a kończyła wieczory na wspólnej kawie zbożowej w kuchni Kazimiery.

I to właśnie podczas jednego z takich wieczorów starsza kobieta zrobiła rzecz niezwykle piękną. Siedziały przy małym stoliku, a Renata z nabożnym skupieniem śledziła ołówkowe zapiski profesora na marginesie „Wesela” Wyspiańskiego. Kazimiera patrzyła na nią długo przez okulary, po czym rzuciła zupełnie mimochodem, z tą swoją szorstką, krakowską mądrością:

- Pani Renato... pani się tak uczy i uczy z tych tomisk. To może by pani jaką szkołę w tym Krakowie skończyła? Przecież bystra z pani dziewczyna, szkoda tak tylko nad igłą wiecznie siedzieć.

To jedno, zwyczajne zdanie uderzyło w Renatę z siłą fizycznego ciosu. Zostało w jej głowie, pęczniejąc i kiełkując z każdą minutą. Szkoła. Matura. Wyższe wykształcenie w powojennym, tworzącym się na nowo świecie.

Zmarły profesor zostawił po sobie nie tylko zakurzone woluminy. Pomiędzy stronami Renata znajdowała stare zakładki, zasuszone liście, bilety tramwajowe i setki podkreśleń. Czytając je, krok po kroku, linijka po linijce, prowadziła intymny, niemy dialog z człowiekiem z zupełnie innej epoki. Los ułożył ich drogi w genialny, choć bolesny sposób. Tymon dostał swoją szansę na wielkość od dyrekcji i ludzi teatru, ale zmarnował ją przez pychę. Renata swoją szansę otrzymała od nieżyjącego profesora i najbardziej wścibskiej kobiety w tym samym korytarzu. I tej szansy nie zamierzała zmarnować.

Rozdział XXV: Spowiedź w profesorskim fotelu

Porządki w profesorskim pokoju okazały się drogą przez mękę. Przez miesiące nieotwierane okna sprawiły, że powietrze stało się ciężkie, a każdy ruch grubych woluminów unosił w górę gęste, szare chmury kurzu. Renata, wciąż lekko pociągająca nosem i osłabiona zimowym przeziębieniem, z trudem radziła sobie z ciężkimi, dębowymi półkami.

Wtedy wydarzyło się coś, czego jeszcze tydzień temu nikt na Floriańskiej by się nie spodziewał.

W drzwiach, z wielką ścierką i szczotką w dłoni, stanęła pani Kazimiera. Bez słowa, z tą swoją srogą, zaciętą miną, podeszła do najwyższego regału i zaczęła energicznie zgarniać pajęczyny. Przez pierwsze dwie godziny pracowały w absolutnym milczeniu, przerywanym jedynie rytmicznym szuraniem szczotek i trzaskiem odkładanych na bok tomów. To była ich wspólna, cicha kapitulacja przed kurzem, ale też pierwszy, fizyczny krok ku zawieszeniu broni. Wspólna praca zbliża kobiety szybciej niż jakakolwiek urzędowa rozmowa.

Gdy na podłodze lśnił już czysty parkiet, a książki stały równo poukładane, w pokoju zrobiło się jaśniej i przytulniej. Po długim sprzątaniu kobiety rozeszły się, żeby się odświeżyć i przebrać. Wieczorem spotkały się ponownie w profesorskim pokoju. Zmęczona Kazimiera opadła ciężko na głęboki, skórzany fotel, który przed laty należał do profesora. Wyglądała w nim na mniejszą, kruchą i nagle przerażająco starą.

Renata poszła do kuchni. Po minucie wróciła, niosąc dwa dymiące kubki naparu z lipy i rumianku.

– Napije się pani, pani Kazimiero. Może te ciepłe ziółka dobrze zrobią na gardło po tym całym pyle – powiedziała miękko, podając kobiecie naczynie.

Kazimiera ujęła kubek kościstymi dłońmi. Ciepło ceramiki ogrzało jej zmarznięte palce. Wpatrywała się w bursztynowy płyn, a jej twarda, zgorzkniała twarz nagle zaczęła drżeć. Jedno głębokie westchnienie wystarczyło, by pancerz wścibskiej plotkarki pękł z trzaskiem. Oczy starszej kobiety zaszły łzami, które zaczęły spływać po głębokich bruzdach na jej policzkach.

- Mój Antoni... on też tak kaszlał, pani Renato - odezwała się nagle, a jej głos stracił całą dotychczasową szorstkość. Był cichy, zlękniony, przepełniony bezbrzeżną rozpaczą. - Jak wrócił z Oświęcimia, to z płucami miał ruinę. Biuro kwaterunkowe dało nam ten przydział, te dwa pokoje tutaj, bo mąż był więźniem politycznym.

Myślałam... Panie Boże, myślałam, że jak już jest w domu, to najgorsze za nami. Że go odkarmię, że wyciągnę z tego cienia.

Otarła łzę wierzchem dłoni, a Renata usiadła naprzeciwko niej na niskim zaimprowizowanym stołku, słuchając w nabożnym skupieniu.

- Chodziłam koło niego jak koło świętego obrazu - ciągnęła Kazimiera, wpatrując się w kąt pokoju. - Rosół mu gotowałam z ostatnich groszy, po nocach nie spałam, słuchając, czy dycha. A on niknął w oczach. Skóra i kości. W końcu szpital... i odszedł. Zostałam sama w tych pustych pokojach. I wie pani co? Jak się dowiedziałam, że do mieszkania wprowadzają się Firlejowie, a ten pani mąż, ten Tymon, z Dachau wrócił i taki zdrowy, że aż po nocach na całą ulicę te swoje opery wyje... – kobieta zakryła twarz dłońmi, a jej ramiona zaczęły drżeć od szlochu. - Mnie serce z żalu pękało, pani Renato! Pytałam Boga: dlaczego on żyje? Dlaczego jemu się udało, a mój Antoni musiał w ziemi zgnić? Dlaczego pani męża ocaliła, a ja mojego nie potrafiłam?! Nienawidziłam tego jego śpiewu. Każda jego aria była dla mnie jak bicz.

Renata poczuła, jak jej własne łzy napływają do oczu. W ułamku sekundy zrozumiała całe okrucieństwo i bolesną logikę zachowania sąsiadki. To nie była złość - to była żałoba, która nie potrafiła znaleźć ujścia. Podobieństwo ich losów (dwóch mężów z obozów koncentracyjnych) zamiast ich połączyć, na początku postawiło między nimi mur zrodzony z niesprawiedliwości losu.

Podeszła do fotela, uklękła przy starszej kobiecie i delikatnie ujęła jej drżące dłonie.

- Pani Kazimiero... - zaczęła cicho, szukając słów, które mogłyby skleić to połamane serce. - Los bywa ślepy i niesprawiedliwy. Tymon wrócił, pani Kazimiero. Ale czasem patrzę na niego i myślę, że nie cały. Jakby coś z niego zostało tam, za drutami. A tutaj… tutaj też coraz częściej go nie poznaję. Jesteśmy obie poranione przez tę wojnę, każda inaczej. Niech pani nie płacze. Teraz jesteśmy tu razem.

W małym profesorskim pokoju, pośród mądrych, milczących książek, zapach ziół zmieszał się ze łzami dwóch kobiet. Tego wieczoru, na parterze kamienicy przy Floriańskiej, narodziła się nowa, głęboka i niezwykle twarda kobieca solidarność. Solidarność, która miała stać się dla Renaty największym oparciem w nadchodzących, burzliwych miesiącach jej małżeństwa.

"SAKIEWKA" - TERESA CZAJKOWSKA, ROZDZIAŁY 11-12

Rozdział 11: Wróciłem, Renatko

Wiosna 1945 roku pachniała w miasteczku bzem, prochem i nagłą, oszałamiającą wolnością. Niemiecka okupacja dobiegła końca, front przesunął się na zachód, a ludzie powoli oswajali się z myślą, że koszmar wreszcie się skończył. Dla Renaty był to jednak czas najtrudniejszego, paraliżującego oczekiwania. Przez ostatnie lata, dzięki sakiewce i maszynie Mundlos, słała regularnie paczki żywnościowe do Dachau. Słonina, suchary i czosnek kupowane od podmiejskich rolników płynęły za druty jako jej cicha, potajemna misja ratunkowa. Ale od kilku miesięcy wojenny chaos odciął jakąkolwiek pocztę. Nie wiedziała, czy Tymon jeszcze żyje.

Wieść gruchnęła znienacka w majowy, słoneczny poranek. Na rynku miasteczka ktoś przyniósł pierwszą powojenną gazetę, a w radiu podano oficjalny komunikat: amerykańska armia wyzwoliła obóz koncentracyjny w Dachau.

Gdy Renata usłyszała to słowo z ust siostry Ireny, serce zabiło jej w piersi z taką siłą, że aż zabrakło jej tchu. Usiadła ciężko na krześle przy swojej maszynie. Wyzwoleni! A więc piekło się skończyło. W jej głowie natychmiast eksplodowała fala skrajnych emocji: potężna, nabożna radość mieszała się z lodowatym strachem. Kto przeżył? Kto doczekał ratunku? Czy jej paczki zdołały osłonić Tymona przed morderczym głodem i tyfusem? Nie potrafiła znaleźć sobie miejsca. Każdy pociąg nadjeżdżający na pobliską stację wywoływał u niej drżenie rąk.

Minęły dwa mordercze tygodnie. Tymon wracał do domu drogą, którą trudno opisać ludzkimi słowami. Wyzwolony przez Amerykanów, ważył zaledwie czterdzieści kilogramów. Był cieniem człowieka - z zapadniętymi policzkami, ogoloną głową i oczami, w których wciąż tlił się potworny obozowy strach. Nie miał sił, by iść, ale parła go do przodu jedna, jedyna myśl: obraz Renaty, która słała mu ratunek w kartonowych pudłach.

Z bazy w Niemczech ruszył na wschód. Jechał na dachu wagonu towarowego, potem godzinami koczował w lodowatych, bydlęcych składach wraz z innymi ocalałymi więźniami, a ostatnie kilometry z Włocławka szedł pieszo, podpierając się ciężkim, znalezionym na drodze kijem. Co kilka kroków musiał siadać na zakurzonym poboczu, by złapać rzężący w płucach oddech. Lokalne elity i znajomi, którzy pamiętali go jako nienagannie ubranego, dumnego tenora z kościelnego chóru, nie rozpoznaliby go dzisiaj na tej polnej ścieżce.

Był już późny wieczór. Renata krzątała się jeszcze przy szafie w oficynie Ireny. Nagle drzwi wejściowe otworzyły się z cichym, przeciągłym skrzypnięciem. Dziewczyna odwróciła się gwałtownie i zamarła.

W progu stał mężczyzna w zniszczonym, za dużym obozowym pasiaku i starym, żołnierskim płaszczu. Jego dłonie trzęsły się na drewnianym kiju, a wzrok błądził nieprzytomnie po pokoju, aż wreszcie spoczął na jej twarzy. Tymon uśmiechnął się resztkami sił, a po jego zapadniętym, brudnym policzku spłynęła jedna, gorąca łza.

- Wróciłem... Renatko... - szepnął, a jego dawny, potężny głos był teraz zaledwie ochrypłym, bezsilnym tchnieniem.

Zanim Renata zdążyła podbiegnąć, jego kolana ugięły się pod ciężarem wycieńczenia. Tymon osunął się bezwładnie na podłogę, tracąc przytomność tuż u jej stóp. Renata upadła przy nim na kolana, mocno chwytając jego lodowatą, wychudzoną dłoń. Spojrzała na stojącą w kącie maszynę Mundlos i szafę, w której wciąż spoczywała zielona sakiewka. Uratowała go. Skarb spełnił swoją misję, ale prawdziwa walka o jego duszę i serce, które właśnie obrało zupełnie nowy kierunek, miała się dopiero rozpocząć.

Rozdział 12: Cud ma swoje imię

Tymon wracał do sił powoli, zmagając się z mrocznymi obozowymi demonami, które wciąż budziły go w nocy z głośnym krzykiem. Renata pielęgnowała go w domu siostry z bezgranicznym oddaniem - karmiła łyżka po łyżce, parzyła zioła i czuwała przy jego posłaniu, dopóki lodowate dłonie dawnego kleryka nie odzyskały naturalnego ciepła. Jednak im bardziej Tymon wracał do zdrowia, tym większy, ciężki głaz narastał w sercu dziewczyny.

Podczas kolejnej wizyty u ciotki w sąsiedniej miejscowości Renata długo stała przy oknie, patrząc na majowe słońce zalewające rzekę. W jej głowie huczały niespokojne, rwane myśli. Czy wolno jej tak bezczelnie wchodzić w życiorys Tymona? Przecież przed wojną oddał swoje serce Bogu, jechał do seminarium we Włocławku, a jego rodzina była z tego powołania niesamowicie dumna. Bała się, że ludzie na rynku zaczną plotkować, a matka Tymona uzna ją za bezbożną przeszkodę, która odciągnęła syna od ołtarza. Czuła, że musi się wycofać, zanim jej własne, rozpalone uczucie sprowadzi na nich potępienie.

Gdy wróciła do oficyny Ireny, zastała tam niecodziennych gości. Przy stole siedzieli rodzice oraz starsza siostra Tymona, którzy ze łzami w oczach tulili ocalałego syna. Na widok wchodzącej Renaty w pokoju zapadła nagła, krępująca cisza. Dziewczyna spuściła wzrok, kurczowo chwytając fałdy swojej spódnicy, gotowa wybiec do sieni.

- Wejdź, Renatko, proszę... - odezwał się nagle Tymon. Jego głos, choć wciąż ochrypły, odzyskał dawną, nienaganną wyrazistość. Spojrzał na swoją matkę, a potem na ojca. - Mamo, tato... Chcę, żebyście coś usłyszeli. Ludzie w miasteczku mówią, że to cud, iż przeżyłem piekło Dachau i tyfus na bloku kapłańskim. Ale ten cud ma swoje imię. I siedzi teraz przed wami.

Matka Tymona drgnęła, patrząc z niedowierzaniem to na syna, to na skromną krawcową.

- To Renata... - kontynuował Tymon a jego oczy błysnęły głębokim, nabożnym wzruszeniem. - To ona przez te wszystkie mordercze lata okupacji potajemnie słała mi paczki z tłuszczem, sucharami i czosnkiem. Gdyby nie jej mądrość, jej ryzyko i regularny ratunek, mój kościelny tenor zgasłby z głodu na obozowej plantacji już pierwszej zimy, tak jak zgasły setki innych kapłanów. Zawdzięczam jej wszystko. Moje życie należy do niej.

W pokoju rozległ się cichy szloch. Starsza pani Firlejowa wstała od stołu, podeszła do osłupiałej ze wzruszenia Renaty i bez słowa mocno przytuliła ją do piersi, zalewając jej ramię gorącymi łzami wdzięczności. W tym jednym momencie cały strach przed ludzkim gadaniem i potępieniem rodziny pękł niczym bańka mydlana.

Gdy goście odeszli, a w oficynie zapadł ciepły, majowy zmierzch, Tymon usiadł na brzegu łóżka. Patrzył przez okno w stronę rynku, a na jego twarz znowu wypełzł ten potworny, obozowy cień zagubienia.

- Tak bardzo chciałbym pójść jutro do naszego kościoła św. Marcina, Renatko... - szepnął ochryple, kurczowo ściskając w dłoniach stary modlitewnik. - Zamknąć oczy i znowu zaśpiewać w chórze. Poczuć, że Bóg naprawdę ocalił mój tenor.

Renata podeszła do niego powoli i usiadła obok, czule kładąc dłoń na jego wychudzonym ramieniu. Spojrzała na niego z głębokim, bolesnym smutkiem w oczach.

- Nie ma już naszego kościoła, Tymonku... - odezwała się cicho, a jej głos drżał od tłumionych emocji. - Niemcy zniszczyli go w czasie wojny. Najpierw wykorzystywali go jako punkt zborny dla osób wywożonych do Niemiec na roboty. W końcu zmusili Polaków do rozebrania go, a z jego cegieł postawili dwa bloki mieszkalne. Dla swoich. Ludzie na te bloki mówią teraz w miasteczku „Hajmaty”. Rozumiesz? Twój chór, te wszystkie dawne modlitwy... zamknęli w niemieckich ścianach na ulicy Nowej. Może to i lepiej, że tam wtedy nie doszedłeś. Boga tam teraz nie ma. Jest tylko ich Heimat.

Tymon drgnął, a w jego oczach odbił się głęboki niedowierzanie. - A gdzie... gdzie teraz znajduje się jakiś dom modlitwy? Gdzie odprawiają nabożeństwa? - zapytał bezsilnie.

- W dawnym budynku Kościoła Ewangelickiego, tam na wzgórzu zamkowym, w zamku. Pamiętasz go? - odpowiedziała łagodnie Renata.

Tymon spuścił głowę, a po jego zapadniętym policzku spłynęła łza. Popatrzył na swoje trzęsące się, słabe nogi. - Czy ja... czy ja będę miał siłę tam wdrapać się jutro, Renatko? Na to wysokie wzgórze?

Renata uśmiechnęła się do niego przez łzy, z tą całą niezłomną, twardą determinacją, która mieszkała w jej sercu. Ujęła mocno jego lodowatą dłoń. - Zdążysz jeszcze Tymonku… Wydobrzej, a ja Ci w tym pomogę.

"SAKIEWKA" - TERESA CZAJKOWSKA, ROZDZIAŁY 9 -10

Rozdział 9: Pakt zranionych serc

Wojna nie miała litości dla młodzieńczych marzeń, a jej bezwzględne żniwo uderzyło w miasteczko szybciej, niż ktokolwiek przypuszczał. Suknia ślubna, uszyta przez Renatę z tak wielkim kunsztem i ukrytym w sercu nabożnym żalem, wisiała dumnie w kącie pracowni - nieskazitelnie biała, idealna, czekająca na wielki dzień. Dzień, który dla jej młodej właścicielki miał jednak nigdy nie nadejść.

Pewnego deszczowego, szarego popołudnia drzwi oficyny uchyliły się cicho. W progu stanęła ta sama dziewczyna z sąsiedztwa, ale nie było już w niej dawnej, radosnej iskry. Ubrana w głęboką, szorstką czerń żałoby, ze spuszczoną głową i oczami czerwonymi od wielodniowego płaczu, wyglądała jak cień samej siebie. Wiadomość z frontu była krótka i ostateczna - jej narzeczony zginął w walce. Ryk dział pogrzebał ich wspólną przyszłość na zawsze.

Usiadły obok siebie przy drewnianym stole, a między nimi, niczym bolesny wyrzut sumienia, spoczywała spakowana w szary papier biała suknia. W pokoju zapadła długa, paraliżująca cisza, przerywana jedynie cichym szlochem nieszczęśliwej dziewczyny. Obie były bezgranicznie rozżalone na los, który z drwina obszedł się z ich miłością.

- Nie chcę za tę usługę ani grosza, moje dziecko - odezwała się cicho Renata, czule kładąc dłoń na trzęsącym się ramieniu sąsiadki. Sama doskonale wiedziała, czym jest ból utraconej nadziei.

- Nie mam siły zabrać jej do domu, pani Renatko... - szepnęła przez łzy młoda wdowa, patrząc na paczkę. - Każde spojrzenie na ten biały materiał rozdziera mi serce. Skoro nie chce pani pieniędzy, to może... może przyjmie pani tę suknię w ramach zapłaty? Przecież ona ma pani wymiary, pani wzrost i talię. Niech nie leży w ciemnej szafie, zżerana przez mole.

Renata drgnęła, a jej serce zabiło gwałtownym, niespokojnym rytmem. Spojrzała na białą suknię, a przed oczami natychmiast stanęła jej twarz Tymona.

- Ten, którego ja kocham... on żyje - wyznała cicho Renata, a w jej głosie brzmiała twarda, ale przepełniona smutkiem prawda. - Choć w tych strasznych czasach nie wiem, czy przeżyje kolejny rok... Ale on już wcześniej wybrał Kogoś o wiele ważniejszego niż ja. Oddał serce Bogu. Moje marzenia przepadły tak samo jak twoje.

Młoda dziewczyna spojrzała na krawcową z głębokim, niemym zrozumieniem. Dwie zranione przez los kobiety, siedząc w chłodnej oficynie, zawarły tamtego dnia cichy, nabożny pakt. Renata ostatecznie uległa prośbie sąsiadki i zgodziła się przyjąć suknię. Gdy klientka wyszła, Renata z wielkim nabożeństwem schowała białe cudo na samym dnie starej szafy, tuż obok szmaragdowej sakiewki ze złotem z maszyny Mundlos.

Rozdział 10: Słowa w obcym języku

Szorstki, obozowy blankiet parzył ręce Renaty, a fioletowa pieczęć z napisem Konzentrationslager Dachau zdawała się krzyczeć z drewnianego stołu. Dziewczyna wpatrywała się w równe, drobne pismo Tymona ale gotyckie, niemieckie litery były dla niej jak nie do przebycia mur. Znała tylko pojedyncze słowa, zasłyszane na rynku od niemieckich żandarmów. Nie miała pojęcia, co naprawdę kryło się w tych kilkunastu linijkach, które cenzura SS łaskawie przepuściła przez swoje sito.

- Musimy to komuś pokazać, Renatko - szepnęła niespokojnie Irena, wyglądając przez okno, czy na ulicy nie widać granatowych mundurów. - Ale komu? Przecież jeśli na rynku zwąchają, że dostajesz listy z obozu koncentracyjnego, Gestapo natychmiast wejdzie do naszego domu. Ludzie potrafią donieść za bochenek chleba.

Renata milczała, ale jej twardy, zaradny umysł już gorączkowo szukał rozwiązania. Wiedziała, że nie może pójść ani do urzędu, ani do nikogo z rodziny Firlejów, by nie siać niepotrzebnej paniki. Nagle przed oczami stanęła jej sylwetka pana profesora Juliana - siwego, schorowanego staruszka, który przed wojną uczył języków obcych w miejscowym gimnazjum, a teraz żył samotnie w małej, skromnej oficynie na skraju miasteczka. Profesor był człowiekiem dawnej daty, szlachetnym, dyskretnym i cichym.

Otulona grubą, wełnianą chustą, z szarym listem ukrytym głęboko pod pazuchą, Renata przemknęła bocznymi zaułkami ku domostwu nauczyciela. Staruszek przyjął ją w chłodnym, przepełnionym zapachami starych książek pokoju. Gdy dziewczyna drżącymi rękami położyła przed nim obozowy blankiet, profesor Julian poprawił okulary, a jego siwe brwi mocno się zmarszczyły. Przez długą chwilę w pokoju panowała nabożna, paraliżująca cisza, przerywana jedynie tykaniem starego zegara.

- To list od kogoś bardzo bliskiego, moje dziecko... - odezwał się wreszcie nauczyciel, a jego głos był pełen głębokiego współczucia. - Regulamin obozu zmusza ich do pisania formułek. Posłuchaj, co tu stoi:

„Moja droga Renato. Jestem zdrowy. Czuję się dobrze. Pracuję każdego dnia na obozowej plantacji. Pogoda u nas bywa surowa, ale nie brakuje mi sił. Pamiętam o Tobie w każdej modlitwie”.

Profesor Julian zdjął okulary i spojrzał prosto w zapłakane oczy młodej krawcowej.

- Widzisz te czarne, grube paski w środku? To robota cenzora SS. Wymazali wszystko, co pisał o głodzie i cierpieniu. Ale najważniejsze, Renatko, kryje się na samym dole. Tymon dopisał tam małe, urzędowe zdanie, które dla cenzury oznaczało formalność, ale dla Ciebie jest kluczem. Zapytał, czy otrzymał paczkę z kraju. To sygnał. Niemcy od niedawna pozwalają na przysyłanie żywności więźniom na bloki kapłańskie. On tam po prostu umiera z głodu, dziecko...

Renata wstała z krzesła. Podziękowała profesorowi, który uścisnął jej dłoń i przysiągł na własny honor, że nikomu nie piśnie ani słowa. Gdy wracała do domu siostry, chłód stycznia przestał mieć dla niej jakiekolwiek znaczenie. Błogosławieństwo i pomoc starego mentora dały jej jasny plan. Miała złoto w sakiewce, miała odwagę i znała podmiejskich rolników. Musiała natychmiast przygotować pierwszą, mądrą i ratującą życie paczkę z tłuszczem, sucharami i cebulą. Walka o życie Tymona oficjalnie się rozpoczęła.

"SAKIEWKA"- TERESA CZAJKOWSKA, ROZDZIAŁY 7-8

Rozdział VII: Cudza biel

Wojenna zawierucha robiła coraz większe spustoszenie wokół miasteczka, grzebiąc pod gruzami dawne nadzieje i młodzieńcze plany. Dla Renaty ten czas upływał pod znakiem ciężkiej pracy i tęsknoty, którą głęboko skrywała przed światem. Gdy Tymon wstąpił do   seminarium we Włocławku, ona wciąż czuła się potwornie zawiedziona, odtrącona i samotna. Choć uważała się za kobietę twardą, to w długie, zimowe wieczory, gdy siadała do swojej maszyny Mundlos, w jej głowie wciąż brzmiał jego potężny kościelny tenor. Kto mógł wiedzieć, co naprawdę skrywało serce młodej krawcowej? Tymon wybrał Kogoś ważniejszego - oddał swoje życie Bogu, a jej pozostały jedynie niespełnione marzenia.

Pewnego poranka do pracowni Ireny zapukała młoda, niezwykle subtelna dziewczyna z sąsiedztwa. W dłoniach trzymała zawiniętą w szary papier belę bieliźnianego, szlachetnego materiału.

- Pani Renatko... - zaczęła nieśmiało, a w jej oczach błyszczały radosne iskry. - Chciałam prosić o uszycie sukni. ślubnej. Mój narzeczony walczy teraz na froncie, ale wierzę głęboko, że lada dzień ta wojna się skończy, on wróci i staniemy przed ołtarzem. To nie jest pilna sprawa, mamy czas... ale chcę, żeby suknia już na niego czekała.

Renata skinęła głową i wzięła do ręki centymetr krawiecki, by zdjąć z klientki miarę. Gdy przesuwała taśmę wzdłuż ramion, talii i bioder dziewczyny, nagle zamarła z wrażenia. Okazało się, że obie mają niemal identyczne proporcje - ten sam wzrost, tę samą wąską talię i linię ramion. Kiedy młoda klientka wyszła, Renata stanęła przed starym, zakurzonym lustrem w oficynie. Przyłożyła biały, surowy materiał do własnej piersi i poczuła gwałtowne, bolesne bicie serca.

Przez ułamek sekundy zobaczyła w odbiciu samą siebie - dumną, zakochaną kobietę, która w tej śnieżnobiałej bieli kroczy nawą kościoła wprost w ramiona Tymona. Ale ten piękny obraz pękł w jednej sekundzie, pozostawiając w ustach gorzki smak rzeczywistości. Jej marzenia przepadły. Tymon zamierzał złożyć już inne, nabożne śluby, choc teraz sama nie wie, gdzie on jest i co się z nim dzieje.

Dziewczyna otarła napływającą do oka łzę i z determinacją usiadła przy maszynie Mundlos. Rozwinęła biały materiał pod igłą. Skoro los odebrał jej prawo do własnego szczęścia, jedyne, co jej pozostało, to uszyć tę suknię z tak ogromnym sercem, zaangażowaniem i kunsztem, jakby szyła ją dla samej siebie. Przecież marzyć jej wciąż było wolno... Tylko to jej na tym szorstkim świecie zostało. Każdy ścieg, każdy misterny fałd i koronka stawały się jej cichym, niewypowiedzianym wyznaniem miłości, które potajemnie chowała przed całym światem w tej cudzej bieli.

Rozdział VIII: Płomień w kopercie

Zima 1941 roku była wyjątkowo mroźna, a szary, okupacyjny styczeń paraliżował miasteczko lodowatym wiatrem i strachem. Dla Renaty był to czas ciężkiej, codziennej walki. Od świtu pomagała rodzicom, handlując produktami od podmiejskich rolników - słoniną, jajami i mąką, które potajemnie przewoziła między wsiami, narażając się na każdym kroku niemieckim patrolom. Jej twarda natura nie pozwalała jej na chwile słabości, ale w głębi duszy, z każdą sekundą mijającego dnia, drżała o los Tymona. Minął ponad rok od aresztowania kleryków we Włocławku, a zza rzeki nie nadeszła ani jedna, najmniejsza wieść. Do dzisiaj.

To był zwykły czwartek. Gdy Renata wróciła do domu siostry zmarznięta i zmęczona po całym dniu na targowisku, zastała Irenę stojącą przy oknie z dziwnym, przestraszonym wyrazem twarzy. Na drewnianym stole leżała mała, podłużna koperta z szarego, szorstkiego papieru. Na jej froncie widniały równe, pisane na maszynie niemieckie litery oraz wielka, fioletowa pieczęć z napisem: Zensiert. Konzentrationslager Dachau.

- Przyniósł listonosz... - szepnęła Irena, cofając się o krok, jakby sam widok przesyłki parzył jej dłonie. - List nie jest do rodziny Firlejów, Renatko. Listonosz przyniósł go tutaj. Jest zaadresowany bezpośrednio do Ciebie.

Renacie w jednej sekundzie zabiło serce tak mocno, że aż uderzyło w piersi z bolesną siłą. Podeszła do stołu z drżącymi rękami, podniosła szary papier i poczuła pod palcami surową fakturę oficjalnego obozowego blankietu. Kiedy delikatnie rozcięła kopertę, z jej wnętrza wyłoniła się jedna jedyna kartka, szczelnie pokryta równym, drobnym pismem Tymona.

Całość była napisana w języku niemieckim - bezwzględny regulamin SS nie wybaczał ani jednego polskiego słowa.

Dziewczyna nie znała niemieckiego na tyle dobrze, by zrozumieć skomplikowane urzędowe nagłówki, ale treść listu była krótka i uderzająco prosta. Tymon pisał zza obozowych drutów, z Bloku 26 - słynnego bloku kapłańskiego. Cenzor SS wykreślił czarnym, grubym tuszem kilka linijek tekstu w środku, pozostawiając jedynie te zdania, które system uważał za bezpieczne.

„Meine liebe Renata...” - zaczynał się list.

Zrozumiała ukryty kod jego serca. Fakt, że ryzykując życiem i wykorzystując jedną z rzadkich możliwości wysłania listu, zaadresował go nie do własnej matki, ale właśnie do niej — skromnej krawcowej z miedzy — mówił o wiele więcej niż tysiąc najwspanialszych miłosnych arii tenorowych. To ona była dla niego jedynym ocalałym światłem, symbolem wolności i portem, do którego pragnął wrócić z tego piekła.

Otarła łzy rękawem swetra. Spojrzała na czarne, wykreślone przez cenzurę SS paski w środku listu - pod nimi na zawsze pogrzebane zostały jego skargi na morderczy głód, bicie i zimno. Ale to nie miało już znaczenia. Tymon żył!

Zdecydowanym krokiem podeszła do szafy, odsunęła obrusy i wyciągnęła szmaragdową sakiewkę ze starej maszyny Mundlos. Popatrzyła na błyszczące w zimowym słońcu złote monety i dolary. Czas bezczynnego oczekiwania oficjalnie dobiegł końca. Skoro od obozowego komendanta płynęło ciche pozwolenie na kontakt, Renata musiała znaleźć sposób, by zamienić to ukryte złoto w realną pomoc. Musiała na nowo ruszyć na wieś, skupić najtłustszą słoninę, suchary i cukier, i wysłać mu do Dachau pierwszą, ratującą życie paczkę. Jej miłość zyskała właśnie najważniejszy cel.

"SAKIEWKA"- TERESA CZAJKOWSKA, ROZDZIAŁY 5-6

Rozdział V: Sezamie, zamknij się

      Jesień tamtego roku nadchodziła cicho, malując liście na polnych ścieżkach odcieniami złota i purpury. Dla Renaty miał to być kolejny, zwyczajny wtorek, upływający pod znakiem miarowego stukotu igły w jej maszynie Mundlos. Los miał jednak zupełnie inny plan.

    Gdy wracała od ciotki, idąc miedzą wzdłuż rzeki, na horyzoncie pojawiła się znajoma, nienagannie odprasowana sylwetka. To był Tymon. Nie szedł jednak sprężystym, dziarskim krokiem jak zazwyczaj. Szedł wolno, z głową lekko spuszczoną, kurczowo ściskając w dłoni swój nieodłączny kapelusz. Na jego twarzy nie było widać młodzieńczej radości, a jedynie głęboką, nabożną i bolesną powagę.

     Zatrzymali się naprzeciw siebie na wąskiej ścieżce, tam gdzie zapach schnących traw mieszał się z chłodem nadchodzącego wieczoru. Przez długą chwilę ciszę przerywał jedynie cichy szum nurtu rzeki.

     - Dobry wieczór, Renatko... - zaczął cicho, a jego głos, zazwyczaj tak potężny i czysty w kościelnym chórze, teraz dziwnie zadrżał.

     - Dobry wieczór, Tymonie - odpowiedziała, starając się ukryć nagłe, gwałtowne bicie serca. Wyciągnęła dłoń, by poprawić rondo swojego skromnego kapelusza. - Piękny dziś mamy zmierzch, prawda?

      Tymon nie spojrzał jednak na zachodzące słońce. Przeniósł swój wzrok na jej dłonie, potem na jej spłoszone oczy.

       - Przyszedłem... przyszedłem się pożegnać, Renatko. Wyjeżdżam.

          W tym jednym ułamku sekundy świat wokół Renaty jakby na moment zamarł. Poczuła, jak chłód rzeki nagle podchodzi jej pod samo gardło.

         - Wyjeżdżasz? - powtórzyła, a to jedno słowo brzmiało jak cichy, spłoszony szept. - Do Łodzi? Do teatru? Przecież Twój głos... wszyscy mówią...

     - Nie, Renatko. Nie do teatru - przerwał jej cicho, gwałtownie urwawszy zdanie, jakby samo wypowiedzenie prawdy sprawiało mu fizyczny ból. Przygryzł wargę i przez dłuższą chwilę patrzył na horyzont. - Jadę do Włocławka. Wstępuję do seminarium.

      To słowo: seminarium gruchnęło między nimi niczym niespodziewany, jesienny grom. Renata poczuła, jak traci stabilny grunt pod nogami. Chciała coś powiedzieć, zaprzeczyć, wykrzyczeć ten cały żal, który w jednej sekundzie zalał jej młode serce, ale gardło miała ściśnięte tak mocno, że nie była w stanie wydusić z siebie ani jednego dźwięku.

        - To... to już postanowione? - zapytała wreszcie, a w jej oczach, choć tak bardzo się przed tym broniła, błysnęły pierwsze, gorące łzy.

       - Postanowione - szepnął Tymon. Zrobił mały krok w jej stronę, uniósł dłoń, jakby instynktownie chciał dotknąć jej ramienia lub otrzeć łzę na policzku, ale zatrzymał się w pół ruchu. Jego palce tylko nerwowo zacisnęły się na rondzie kapelusza. - Droga została wybrana, Renatko. Moje serce... obrało kierunek. Tak trzeba. Dla rodziny to nie jest zaskoczenie, ale... chciałem, żebyś Ty dowiedziała się ode mnie. Zanim zaczną mówić na rynku.

       Renata patrzyła na niego przez mgłę napływających łez. Słuchała tych urwanych, pełnych nabożnego patosu zdań, a w głowie kołatała jej tylko jedna, rozdzierająca myśl: „A co ze mną? Co z naszymi rozmowami o wszystkim i o niczym? Co z moimi marzeniami?”. Kto mógł wtedy wiedzieć, co naprawdę skrywało serce tej młodej krawcowej? Czuła się potwornie zawiedziona, odtrącona i samotna, choć przecież formalnie nie było między nimi żadnej wielkiej zażyłości.

       - Życzę ci... Bożej opieki, Tymonie - wydusiła z siebie, zmuszając się do dumnego, choć tragicznego spokoju, który cechował jej twardą naturę.

       - Dziękuję, Renatko. Pamiętaj o mnie... - odpowiedział cicho chłopak.

       Skłonił się nisko, odwrócił na pięcie i ruszył ścieżką w stronę miasteczka. Renata stała na miedzy tak długo, aż jego sylwetka całkowicie rozpłynęła się w gęstniejącym, wieczornym mroku. Dopiero wtedy pozwoliła łzom płynąć całkowicie bezkarnie. Wróciła do domu siostry, usiadła przy maszynie Mundlos, ale tej nocy igła milczała. Renata otworzyła szafę, wyciągnęła szmaragdową sakiewkę ze złotym skarbem, mocno przytuliła ją do piersi i cicho wyszeptała w ciemność pokoju: „Będę pamiętać...”.

Rozdział VI: Gdy milkną dzwony

  Beztroski, przedwojenny świat, który Renata tak pieczołowicie układała w swojej głowie, runął pierwszego września 1939 roku. Ryk syren alarmowych, przerażone głosy sąsiadów na ulicach miasteczka i dudniący w oddali odgłos bombardowań obwieściły nadejście wojennej zawieruchy. W ułamku sekundy codzienne troski o krawieckie ściegi, pasmanterie i piękne stroje straciły jakiekolwiek znaczenie. Ustąpiły miejsca jednemu, paraliżującemu uczuciu: strachowi o jutro i o życie tych, których nosiło się w sercu.

       Miasteczko szybko poddało się surowym prawom okupacji, ale dla Renaty najgorsza była dręcząca cisza. Kościelne dzwony umilkły, a chór parafialny przestał istnieć. Każdego dnia, gdy szorstka wojenna rzeczywistość zmuszała ją do bezwzględnej walki o przetrwanie i pomagania rodzicom w handlu produktami od podmiejskich rolników, jej myśli nieustannie krążyły wokół Włocławka. Drżała o los młodego kleryka. Jak radzi sobie w tych mrocznych dniach? Czy mury seminarium chronią go przed okrucieństwem wroga?

          Prawda, o wiele bardziej brutalna niż najgorsze domysły, nadeszła późną jesienią, w chłodne, listopadowe popołudnie. Renata wracała właśnie z targu, gdy na polnej ścieżce spotkała zapłakaną, starszą siostrę Tymona. Kobieta była blada, a w dłoni kurczowo ściskała wilgotną od łez chusteczkę.

      - Renatko... - zawołała zduszonym, drżącym głosem. - Słyszałaś, co zrobili? Niemcy... weszli do seminarium we Włocławku. Aresztowali wszystkich. Profesorów, rektora, biskupa i naszych młodych chłopców, alumnów... Wszystkich wywieźli w nieznane!

        - Wszystkich? - powtórzyła Renata, a w jej oczach znowu zamarł ten sam stabilny grunt, który straciła podczas pożegnania na miedzy.

         - A Tymon?

    Jego też wzięli. Gestapo zamknęło ich w więzieniu, a ludzie mówią, że pędzą ich gdzieś w głąb Rzeszy, do obozów. Ślad po nich zaginął... Ślad zaginął, Renatko!

      Gdy siostra Tymona odeszła, Renata została na drodze zupełnie sama, smagana zimnym, listopadowym wiatrem. W jej głowie huczały słowa o masowych aresztowaniach. Nie płakała. W jej żyłach, zamiast paraliżującego strachu, zaczęła krążyć ta niezwykła, twarda determinacja, która cechowała jej naturę. Wróciła do domu, podeszła do starej szafy i głęboko z dna wyciągnęła szmaragdową sakiewkę z maszyny Mundlos. Popatrzyła na ciężkie, złote monety błyszczące w półmroku pokoju. Teraz już wiedziała, dlaczego los postawił ten skarb na jej drodze. Te pieniądze nie miały służyć jej marzeniom o luksusowym salonie. One miały stać się tarczą, która ocali Tymona w tym niewidzialnym piekle. Musiała tylko czekać na jeden, jakikolwiek znak życia.

"SAKIEWKA"- TERESA CZAJKOWSKA, ROZDZIAŁY 3-4

Rozdział III: SKARB I GŁOS Z CHÓRU

Renata nie mogła doczekać się nocy. Gdy w domu siostry wreszcie pogasły lampy, a z pokoju Ireny i Franciszka dobiegł miarowy, spokojny oddech śpiących, dziewczyna usiadła na brzegu swojego posłania. Delikatny blask księżyca wpadał przez okno, oświetlając szmaragdową sakiewkę, którą kurczowo ściskała w dłoniach.

   Otworzyła ją ponownie, tym razem powoli, starając się nie uronić ani jednego dźwięku. Na dnie sakiewki, owinięte w zżółknięty, naftalinowy papier, spoczywały pieniądze. Nie były to zwykłe banknoty, które inflacja mogła obrócić wniosek w niwecz. W świetle nocy błysnęło złoto – przedwojenne, ciężkie monety, ułożone w równych rządkach, a obok nich kilka grubych, zagranicznych banknotów dolarowych, pieczołowicie schowanych przed dawnym kryzysem. Dla młodej dziewczyny była to fortuna, o jakiej nawet nie śmiała marzyć.

  

 Przez chwilę w jej głowie zawirowały obrazy z własnym salonem mody, luksusowymi materiałami i porcelanową lalą w oknie wystawowym. Szybko jednak odpędziła te myśli. Czuła podskórnie, że ten skarb nie należy do niej – że został tam ukryty przez los w jakimś wyższym, nieznanym jeszcze celu. Schowała sakiewkę na samym dnie starej szafy, głęboko pod bieliźniane obrusy. Postanowiła, że nie wyda z niej ani jednego grosza na własne zachcianki.

   Kilka dni później Renata udała się w odwiedziny do ciotki w pobliskiej miejscowości. Dzień był niezwykle rześki, a słońce pięknie rozświetlało dachy małego miasteczka. Gdy zbliżała się do rynku, z okien pobliskiego kościoła parafialnego dobiegły ją potężne, czyste dźwięki organów oraz śpiew chóru. Dziewczyna zatrzymała się na ułamek sekundy, oczarowana niezwykłą siłą jednego z głosów – męskiego, głębokiego tenoru, który z niesamowitą lekkością górował nad całą resztą wykonawców. Ten głos miał w sobie coś, co momentalnie ścisnęło ją za serce.

   Po zakończonym nabożeństwie wierni zaczęli powoli opuszczać świątynię. Renata stała opodal, rozmawiając z ciotką, gdy z bocznych drzwi dla chórzystów wyszedł młody chłopak. Był schludnie, wręcz nienagannie ubrany w ciemną, odprasowaną marynarkę i białą koszulę. Na jego twarzy malował się spokój i jakaś nabożna, wewnętrzna powaga, która wyróżniała go z tłumu rówieśników.

– To Tymon – szepnęła ciotka, zauważywszy wzrok siostrzenicy. – Syn Firlejów zza rzeki. Śpiewa u nas w chórze, a ludzie powiadają, że mądry z niego i niezwykle ułożony kawaler.

   Tymon przeszedł blisko nich, zdejmując z głowy kapelusz i kłaniając się starszej kobiecie z wielkim szacunkiem. Przez ułamek sekundy jego oczy spotkały się ze spojrzeniem Renaty. Dziewczyna poczuła, jak na jej policzki wypływa nagły, gorący rumieniec. Nie zamienili wtedy ani jednego słowa, ale w tym jednym momencie, na wąskim chodniku prowincjonalnego miasteczka, los zaczął splatać ze sobą dwie skrajnie różne nitki ich wspólnego przeznaczenia.

Rozdział IV: ROZMOWY O WSZYSTKIM I O NICZYM

Miasteczko w te ostatnie, przedwojenne lata żyło swoim niespiesznym, urokliwym rytmem. Sobotnie popołudnia pachniały ciastem drożdżowym niesionym z lokalnych piekarni, a niedzielne poranki upływały pod znakiem dumnie brzmiących dzwonów kościelnych. Dla Renaty był to czas intensywnej pracy w krawieckim terminie u Ireny, ale też okres, w którym jej myśli coraz częściej uciekały w stronę bocznych drzwi parafialnej świątyni.

   Spotykali się rzadko i niemal zawsze jakby przypadkiem. Ot, na wąskim chodniku wiodącym ku rynkowi, przy straganie z pasmanterią albo na polnej ścieżce, gdy Renata wracała od ciotki. Tymon, zawsze schludny, nienagannie uczesany i z nieodłącznym kapeluszem w dłoni, witał ją z tą samą nabożną powagą, która tak bardzo ujęła ją za pierwszym razem.

   Rozmawiali o wszystkim i o niczym. O tym, że tegoroczne lato bywa kapryśne, że w pasmanterii pojawiły się piękne, zagraniczne nici, albo o nowych pieśniach, które chór przygotowywał na nadchodzące święta. Choć słowa były zwyczajne, to między wierszami kryło się coś o wiele głębszego – ulotne chwile, w których ich dłonie musnęły się przypadkiem przy podawaniu koszyka, czy nagłe, spłoszone spojrzenia, które Renata natychmiast ukrywała pod rondem swojego skromnego kapelusza.

   Dla dziewczyny te krótkie chwile były najjaśniejszymi punktami tygodnia. W domowym zaciszu, gdy Franciszek odpoczywał po gospodarskich trudach, a Irena krzątała się przy kolacji, Renata siadała przy swojej maszynie Mundlos. Szyjąc kolejne stroje dla swojej porcelanowej lalki-modelki, wsłuchiwała się w miarowy stukot igły, a przed oczami wciąż miała spokojną twarz młodego śpiewaka. Kto mógł wtedy wiedzieć, co naprawdę skrywało serce młodej, zakochanej dziewczyny? Renata żyła cichą nadzieją, że te rzadkie spotkania z czasem naturalnie przerosną w bliższą znajomość, a może nawet we wzajemną, głęboką sympatię. Swój złoty sekret z sakiewki trzymała wciąż głęboko w szafie, zupełnie nie przeczuwając, jak okrutną rolę przyjdzie mu odegrać w ich wspólnej przyszłości.

"SAKIEWKA" - TERESA CZAJKOWSKA - Rozdziały 1- 2

             ( Jeśli wytrzymacie do 20 rozdziału - 

będzie c.d., bo jest ich aż 40 😉 )

Rozdział I: DOM PEŁEN KOBIET

Renata pochodziła z wielodzietnej rodziny. W tamtych czasach mówiło się potocznie, że w takim domu „co rok to prorok”. Ona sama przyszła na świat jako piąta z kolei, ale na niej nie skończyło się radosne grono rodzeństwa A po niej na świecie pojawiły się jeszcze dwie dziewczynki. Niestety, z tej licznej grupy nikt nie stworzyłby drużyny piłkarskiej, boć to były „same dziewuchy”, jak mawiało się wtedy na prowincji.

   Los bywał jednak przewrotny i niezwykle szorstki. Tuż po narodzinach siódmej córki, matka owdowiała. Została sama. Rodzinny mająteczek, choć wcale niemały, nie gwarantował spokojnego bytu - jak bowiem przeżyć bez chłopa, kiedy do wykarmienia było aż tyle wiecznie głodnych, młodych gąbek? Między najmłodszą a najstarszą z sióstr było zaledwie dziesięć lat różnicy.

   Nic dziwnego, że amantów do wejścia w taką „gotową, pełną” rodzinę nie brakowało. Matka wciąż była urodziwą, niezwykle pracowitą kobietą z ładnym posagiem. Dziś, po latach, trudno już wyrokować, co w kalkulacjach nowych zalotników przeważało bardziej: urok wdowy czy jej zasoby... Nieważne. Fakt był taki, że dorastające dziewczynki musiały nagle zaakceptować w domu ojczyma. Musiały - ale czy mogły i przede wszystkim, czy chciały? Większość z nich odziedziczyła wyjątkową urodę po matce, a i zmarły ojciec należał przed laty do tych przystojnych. Starsze siostry szybko wyczuły wiszące w powietrzu napięcie. Kiedy tylko się usamodzielniły, natychmiast wyciągały z rodzinnego gniazda dorastające, młodsze dziewczęta, byle tylko nie narażać ich na pozostawanie pod wątpliwą, niepokojącą opieką nowego pana domu.

   Dzięki temu Renata, tuż po ukończeniu szkoły podstawowej, opuściła rodzinne strony, zamieszkała ze starszą siostrą Ireną w pobliskim miasteczku, gdzie poznawała krawiectwa. Od zawsze pociągały ją piękne stroje, szlachetne materiały i elegancja. Marzyła o umiejętności szycia wyjątkowych modeli według własnego, autorskiego projektu. Kto wie... może w przyszłości uda jej się ubierać obce, dystyngowane kobiety?

   Irena, u której znalazła bezpieczny dach nad głową, powtarzała jej z podziwem, że jest niezwykle zdolna i powinna kształcić się dalej. Renata jednak, pełna pokory i bezgranicznej wdzięczności za schronienie, uciszała te ambitne plany:

   - Kiedyś spróbuję, Irenko. Całe życie przecież jeszcze przede mną.

Rozdział II: MUNDLOS I JEJ TAJEMNICA

W okolicy mieszkała ich ciotka, która niezwykle chętnie gościła u siebie obie siostry. Starsza kobieta nie mogła się nadziwić, że młoda Renata nigdy nie przyjeżdża w odwiedziny z pustymi rękami. Za każdym razem przywoziła ze sobą misternie uszyte, miniaturowe stroje dla lalki należącej do małej córki ciotki.

   Pasja Renaty karmiła się drobiazgami. Któregoś razu, myszkując po lokalnym pchlim targu, dziewczyna wypatrzyła starą, porcelanową lalkę. Od razu uznała, że będzie ona jej idealną, osobistą modelką do prezentacji krawieckich wzorów. W jej głowie kiełkowało już śmiałe marzenie: może kiedyś otworzy własny salon mody, a w wielkim oknie wystawowym ta właśnie porcelanowa lala będzie dumnie prezentować jej autorskie kolekcje? Od tamtego dnia pchle targi stały się jej ulubionym miejscem poszukiwań.

   Pewnego popołudnia, spacerując między straganami wraz z Ireną, Renata natrafiła na prawdziwą okazję - starą maszynę do szycia. Urządzenie nie wyglądało na „zaopiekowane”. Stało zakurzone, opuszczone, z pedałem napędowym mocno nadżartym przez rdzę i zerwanym klinem przy ciężkim kole zamachowym. Samej główki maszyny nie dało się nawet obejrzeć, ponieważ była szczelnie schowana w drewnianej szafce, zamkniętej na głuchy kluczyk, którego sprzedawca oczywiście nie posiadał. Dla Renaty nie stanowiło to jednak żadnej przeszkody. W jej oczach błysnęła żelazna determinacja. Cena była śmieszna, niemal za cenę złomu. Okazja. Zakup w ciemno, ale warty ryzyka.

   Mąż Ireny, Franciszek, zorganizował konny wóz i z pomocą sąsiadów ciężki mebel został przywieziony do domu. Uśmiechnął się na widok przejęcia dziewczyny i obiecał, że w wolnej chwili odrestauruje maszynę tak, że będzie lśnić jak nowa z fabryki.

   Po wniesieniu zdobyczy do pokoju, w domu nic już nie było ważne. Renata chciała natychmiast uruchomić maszynę, a przynajmniej chociaż na nią spojrzeć. Irena nie zamierzała czekać na wolny czas męża - babskimi sposobami, za pomocą wsuwek i nożyków, próbowała sforsować zardzewiały zamek szafki, ale drewno stawiało opór. Widząc te zmagania, Franciszek odłożył swoje zajęcia, przyniósł narzędzia i zaczął kombinować przy ryglu. Po trzech godzinach żmudnej pracy w ciszy pokoju rozległ się głośny trzask. Sezamie, otwórz się!

   Mężczyzna uznał swoją misję za skończoną i szybko wrócił do swoich gospodarskich obowiązków. Irena poszła w jego ślady, a Renata została sam na sam ze swoim skarbem, napawając się widokiem.

   Ku swojemu ogromnemu zaskoczeniu odkryła, że schowana pod blatem główka maszyny wcale nie była zniszczona. Na czarnym korpusie widniał piękny, złocony, dumny napis: Mundlos. Wszystkie mechanizmy lśniły dawnym blaskiem, a w bocznej szufladce spoczywały zapasowe czółenka, idealnie ułożone nici oraz zestaw grubych igieł. Jednak to nie marka ani błyszczący metal odebrały dziewczynie dech w piersiach. Pod spodem, w najciemniejszym kącie drewnianej obudowy, zauważyła coś jeszcze. Początkowo pomyślała, że to zwykły skrawek starego materiału, jakaś zapomniana resztka po dawnym szyciu. Zaczęła ostrożnie wyciągać znalezisko... i nagle oniemiała.

   W jej dłoniach spoczęła misternie wykonana torebka. Mała, szmaragdowa sakiewka z oryginalnym harmonijkowym zaciskowym zamkiem.. Znalazła sobie doprawdy niesamowite miejsce na zabawę w chowanego przed całym światem. Renata z drżącym sercem odpięła zamek, zajrzała do środka, a na samym jej dnie ujrzała coś, co sprawiło, że jej serce zabiło szaleńczym rytmem.